Gdy jedno oko widzi wyraźnie, a drugie wymaga korekcji, pojawia się proste pytanie: czy trzeba zakładać parę soczewek? Jedna soczewka kontaktowa może być prawidłowym rozwiązaniem, zwykle jednak dopiero po sprawdzeniu różnicy wady, współpracy oczu i celu korekcji. Problem zaczyna się wtedy, gdy zwykłą korekcję jednego oka myli się z monowizją albo ignoruje pogorszenie komfortu.

Jedno oko może potrzebować soczewki, ale decyzja zależy od przyczyny
- Korekcja jednostronna bywa stosowana przy różnej wadzie refrakcji w obu oczach.
- Monowizja oznacza celowe ustawienie jednego oka do dali, a drugiego do bliży.
- Jedna soczewka nie zmniejsza ryzyka infekcji, jeśli higiena i czas noszenia są nieprawidłowe.
- Ból, światłowstręt, nagłe pogorszenie widzenia lub wydzielina wymagają szybkiego zdjęcia soczewki i kontaktu ze specjalistą.
- Przy prowadzeniu samochodu i zadaniach wymagających dobrej oceny odległości okulary zapasowe mogą okazać się potrzebne.
Jedna soczewka koryguje oko, ale przyczyna decyduje o wyborze
Jedna soczewka na jedno oko ma sens przede wszystkim wtedy, gdy drugie oko widzi wystarczająco dobrze bez korekcji. Taka sytuacja może wystąpić przy różnowzroczności, czyli anisometropii, po jednostronnej zmianie refrakcji albo wtedy, gdy wada dotyczy wyłącznie jednego oka.
Przy większej różnicy mocy okulary mogą powodować wrażenie, że obrazy z obu oczu mają różną wielkość. Zjawisko nosi nazwę anizeikonii. W przypadku jednostronnych wad refrakcji soczewki kontaktowe bywają wybierane właśnie dlatego, że ograniczają ten problem lepiej niż szkła umieszczone kilka milimetrów przed okiem, co opisano w publikacji Management of unilateral refractive errors with contact lenses.
Trzeba jednak oddzielić trzy sytuacje:
- korekcję jednego oka, gdy drugie oko nie potrzebuje soczewki;
- monowizję, gdy oba oczy mają różne zadania optyczne;
- problem zdrowotny jednego oka, przy którym soczewka może być niewskazana albo wymagać specjalnego materiału i kontroli.
Uważam, że o sensie takiej korekcji decyduje funkcja obu oczu, a nie sama liczba zakładanych soczewek. Jeśli jedno oko ma słabszą ostrość, zez, niedowidzenie, przebytą operację albo przewlekłe podrażnienie, dobór trzeba oprzeć na badaniu, a nie na samym wyniku z recepty okularowej.
Monowizja daje swobodę, ale może ograniczyć ocenę odległości
Najwięcej nieporozumień pojawia się przy monowizji. W tym układzie jedno oko, zwykle dominujące, koryguje się do dali, a drugie pozostawia z mocą ułatwiającą widzenie z bliska. American Academy of Ophthalmology opisuje tę metodę jako sposób na ograniczenie zależności od okularów do czytania przy prezbiopii.
Wygoda nie oznacza jednak identycznej jakości widzenia w każdej sytuacji. Mózg musi wybierać obraz z oka, które w danym momencie lepiej radzi sobie z odległością. Przy słabym oświetleniu, szybkiej zmianie punktu patrzenia albo ocenie odległości może pojawić się mniej pewny obraz przestrzenny.
To nie jest czysto teoretyczna wada. W badaniu ankietowym obejmującym 98 specjalistów zajmujących się soczewkami kontaktowymi ogólny odsetek powodzenia monowizji oceniono na 71,7%. W tej grupie 50,5% przypadków uznano za całkowicie udane, a 21,2% za udane mimo okresowego zamglenia lub potrzeby dodatkowej korekcji przy prowadzeniu samochodu i pracy z drobnym drukiem. Wyniki pochodzą z publikacji Factors influencing success of monovision contact lens fitting.
| Cel korekcji | Co może dać monowizja | Kiedy trzeba zachować ostrożność |
|---|---|---|
| Codzienne funkcjonowanie bez okularów do czytania | Dobra użyteczność na różnych odległościach po okresie adaptacji | Gdy pojawia się uporczywe zamglenie, ból głowy albo męczliwość oczu |
| Praca z drobnym tekstem | Wyraźniejszy obraz z bliska w oku ustawionym do bliży | Gdy potrzebna jest bardzo wysoka ostrość i stabilny kontrast |
| Prowadzenie samochodu po zmroku | Możliwość funkcjonowania bez okularów w części sytuacji | Gdy trudniej ocenić odległość, światła powodują dyskomfort albo obraz z dali jest niestabilny |
Gdybym wybierał monowizję, potraktowałbym ją jako próbę do oceny w codziennych zadaniach, a nie decyzję podejmowaną po krótkim spojrzeniu na tablicę optometryczną. Sama ostrość widzenia z każdego oka osobno nie mówi jeszcze, jak oczy będą współpracować razem.
Po jednostronnej zmianie wady soczewka może być rozwiązaniem przejściowym
Po operacji zaćmy, urazie, zabiegu refrakcyjnym albo nagłej zmianie mocy w jednym oku różnica między oczami może stać się bardzo odczuwalna. Okulary nie zawsze są wtedy dobrze tolerowane, bo każde szkło powiększa lub pomniejsza obraz w innym stopniu.
W takiej sytuacji specjalista może rozważyć soczewkę kontaktową na oku z większą wadą albo na oku nieoperowanym. Celem bywa tymczasowe wyrównanie widzenia do czasu kolejnego zabiegu, ustabilizowania refrakcji lub dobrania docelowej korekcji.
Nie należy jednak kupować soczewki na podstawie starej recepty okularowej. Po zabiegu zmieniają się parametry potrzebne do dopasowania soczewki, między innymi krzywizna, średnica, położenie na rogówce i tolerancja powierzchni oka. Potrzebne jest badanie oraz ocena, czy rogówka ma prawidłową wilgotność i czy soczewka porusza się przy mruganiu.
Przy jednostronnej korekcji szczególnie łatwo przeoczyć problem z drugim okiem. Jeśli jedno oko ma słabą ostrość lub widzi bardzo niewyraźnie, nawet niewielkie pogorszenie w oku z soczewką może mocno obniżyć ogólną sprawność widzenia. W takim układzie okulary zapasowe nie są dodatkiem, lecz rozsądnym zabezpieczeniem na dzień, w którym soczewkę trzeba zdjąć.
Objaw po założeniu mówi, czy problem dotyczy soczewki, czy oka
Jedna soczewka może być wygodna przez kilka godzin, a mimo to wymagać korekty dopasowania. Różnica między zwykłym uczuciem suchości a objawem alarmowym jest duża, dlatego nie należy wrzucać wszystkich dolegliwości do jednego worka.
| Sytuacja lub objaw | Prawdopodobna przyczyna albo skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Jedno oko widzi niewyraźnie bez korekcji, drugie dobrze | Jednostronna wada refrakcji | Wykonać pełne badanie i dobrać soczewkę tylko na oko wymagające korekcji |
| Obraz raz jest ostry, a raz zamglony, soczewka przesuwa się przy mruganiu | Niedopasowanie, zbyt mała stabilność soczewki albo zaburzenia filmu łzowego | Zdjąć soczewkę i umówić kontrolę dopasowania zamiast zmieniać moc na własną rękę |
| Narastająca suchość, pieczenie lub uczucie piasku | Podrażnienie powierzchni oka, suche oko albo zbyt długi czas noszenia | Zdjąć soczewkę; krople i dalszy tryb noszenia ustalić ze specjalistą |
| Ból, silne zaczerwienienie, światłowstręt, nagłe pogorszenie widzenia lub wydzielina | Możliwe zapalenie rogówki albo inne powikłanie wymagające oceny | Natychmiast zdjąć soczewkę i skontaktować się z okulistą, szczególnie gdy objawy utrzymują się po jej wyjęciu |
| Soczewka była noszona podczas snu albo w kontakcie z wodą | Wyższe ryzyko podrażnienia i zakażenia | Zdjąć soczewkę, nie zakładać jej ponownie przy objawach i skonsultować dalsze postępowanie |
Centers for Disease Control and Prevention wskazuje, że ból, narastające zaczerwienienie, światłowstręt, nagłe zamglenie oraz nietypowa wydzielina mogą towarzyszyć poważniejszym powikłaniom, w tym zapaleniu rogówki. Sam fakt noszenia soczewki tylko w jednym oku nie usuwa ryzyka, ponieważ problem może dotyczyć właśnie oka, które jest stale obciążone korekcją.
Postępowanie poza typowym przypadkiem powinno być proste: zdejmij soczewkę, nie zakładaj jej ponownie i nie próbuj przeczekać bólu. Przy samym dyskomforcie bez pogorszenia widzenia można skontaktować się ze specjalistą w celu sprawdzenia dopasowania, ale przy objawach alarmowych potrzebna jest pilniejsza ocena okulistyczna.
Najlepszy wybór zależy od tego, co robisz po założeniu soczewki
Decyzję można uporządkować za pomocą kilku prostych reguł:
- Jeśli jedno oko ma wadę, a drugie widzi dobrze bez korekcji, rozważana jest korekcja jednostronna, po sprawdzeniu współpracy obu oczu.
- Jeśli zależy Ci na dali i bliży bez częstego sięgania po okulary, można rozważyć monowizję, ale dopiero po okresie próbnym.
- Jeśli prowadzisz samochód po zmroku, pracujesz z bardzo drobnym tekstem albo potrzebujesz precyzyjnej oceny odległości, zachowaj możliwość użycia okularów.
- Jeśli jedna soczewka powoduje ból, światłowstręt lub nagłe pogorszenie widzenia, nie traktuj tego jako problemu z mocą. Najpierw trzeba wykluczyć powikłanie okulistyczne.
- Jeśli wada pojawiła się po zabiegu lub szybko się zmienia, korekcja kontaktowa może być czasowa i wymagać kolejnych kontroli.
W zaleceniach dotyczących wad refrakcji American Academy of Ophthalmology wskazuje, że przy monowizji okulary noszone na soczewkach mogą poprawić widzenie oka ustawionego do bliży podczas jazdy nocą albo wykonywania zadań wymagających dobrej percepcji głębi. To praktyczne rozwiązanie dla osób, które dobrze tolerują monowizję na co dzień, lecz potrzebują dodatkowej precyzji w wybranych sytuacjach.
Najbezpieczniej traktować soczewkę na jednym oku jako element większego planu korekcji, a nie sposób na pominięcie badania. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania okulistycznego ani dopasowania soczewki przez okulistę lub optometrystę.